W gabinecie fizjoterapeutycznym coraz częściej pojawia się temat płodności. Nie zawsze jako główny powód wizyty. Czasem wychodzi przy okazji pracy z miednicą, bólem lędźwiowym, napięciem brzucha, blizną, oddechem albo przewlekłym przeciążeniem. Pacjent lub pacjentka mówi o staraniach o dziecko, o kolejnych badaniach, o napięciu wokół całego procesu i wtedy pojawia się pytanie: czy my, jako fizjoterapeuci, możemy w tym obszarze realnie coś zrobić?

Możemy, jeśli dobrze rozumiemy swoją rolę. Problemy z płodnością w gabinecie fizjoterapeuty nie powinny być niczym nadzwyczajnym a zwłaszcza nie powinny być tematem tabu.

Fizjoterapia nie zastępuje leczenia niepłodności. Nie wchodzi w miejsce ginekologa, endokrynologa, androloga ani diagnostyki medycznej. Może jednak wspierać organizm w odzyskiwaniu warunków, które są potrzebne do prawidłowego funkcjonowania procesów rozrodczych. To nie jest praca na zasadzie jednej techniki wykonanej w jednym miejscu. To jest sposób myślenia o ciele jako o układzie, w którym napięcie mechaniczne, reakcja stresowa, układ hormonalny, oddech, trzewia, miednica i głowa pozostają ze sobą w ciągłej relacji. Problemy z płodnością w gabinecie fizjoterapeuty

Jeżeli patrzymy na płodność wyłącznie przez pryzmat miednicy, bardzo szybko zawężamy obraz. Narządy rozrodcze są oczywiście kluczowe, bo to w ich obszarze ma dojść do poczęcia, zagnieżdżenia i utrzymania ciąży. Nie działają jednak poza resztą organizmu. Miednica funkcjonuje w konkretnym układzie napięć, w konkretnym rytmie oddechowym, w określonym stanie autonomicznego układu nerwowego i w środowisku hormonalnym, które cały czas reaguje na to, jak człowiek żyje, odpoczywa, oddycha i przeżywa.

 

Pierwszy trop: układ nerwowy i hormonalny

W pracy z pacjentami starającymi się o dziecko jednym z pierwszych obszarów, który warto mieć w głowie, jest relacja między układem nerwowym a hormonalnym. Te dwa układy nie działają obok siebie. One cały czas się komunikują. To, co dzieje się w układzie nerwowym, wpływa na układ hormonalny, a to, co dzieje się w hormonach, zmienia napięcie, sen, emocje, poziom energii, zdolność regeneracji i sposób reagowania ciała.

Właśnie dlatego pacjent z problemem płodności nie powinien być przez fizjoterapeutę postrzegany wyłącznie jako „miednica do opracowania”. Jeżeli układ nerwowy przez długi czas funkcjonuje w reakcji mobilizacji, organizm może mieć trudność z wejściem w stan, w którym procesy rozrodcze mają odpowiednie warunki. Ciało będące stale w gotowości inaczej zarządza zasobami niż ciało, które potrafi przejść w regenerację.

Nie chodzi o uproszczone hasło, że stres blokuje płodność. Takie zdanie niewiele wnosi i może być dla pacjentów obciążające. W gabinecie ważniejsze jest sprawdzenie, jak konkretny organizm reaguje na stres i w jaki sposób ta reakcja jest obecna w tkankach.

Czy oddech jest swobodny, czy zatrzymany wysoko?

Czy brzuch ma przestrzeń, czy pozostaje w stałym napięciu?

Czy przepona pracuje, czy raczej trzyma ciało w gotowości?

Czy klatka piersiowa pozwala na wydech?
Czy pacjent w ogóle potrafi wejść w stan rozluźnienia na kozetce?

OBEJRZYJ ODCINEK FIZJOPODCASTU

 

Wywiad jako początek strategii, nie ankieta przed terapią

W tym temacie wywiad jest czymś więcej niż zebraniem danych. Nie chodzi wyłącznie o informacje dotyczące badań, procedur, cyklu, leczenia, historii zabiegów, blizn czy czasu trwania starań. Te dane są potrzebne, ponieważ pozwalają zrozumieć kontekst medyczny i nie przekraczać własnych kompetencji. Jednocześnie dobry wywiad powinien doprowadzić terapeutę do rozpoznania sposobu, w jaki pacjent funkcjonuje w ciele.

Warto słuchać tego, jak pacjent opowiada o swoim ciele.

Czy mówi o nim jak o czymś, co współpracuje, czy jak o przeszkodzie. Czy jego narracja jest pełna napięcia, kontroli, zmęczenia, presji i walki. Czy potrafi wskazać miejsca przeciążenia. Czy czuje brzuch, oddech, stopy, miednicę. Czy jest w stanie zauważyć różnicę między napięciem a rozluźnieniem.  Jeżeli ktoś od lat działa w trybie zadaniowym, jego tkanki zwykle to pokażą. Jeżeli organizm żyje w pośpiechu, często widać to w oddechu, plecach, oczach, brzuchu i napięciu przepony. Jeżeli pacjent nie potrafi odpocząć, ciało również nie zawsze potrafi przyjąć terapię w sposób, którego byśmy oczekiwali.

Ciało pokazuje, gdzie trzyma reakcję

W praktyce gabinetowej bardzo szybko widać, że reakcja stresowa nie jest abstrakcją. Ona ma konkretne tkankowe ślady. Może być obecna w końcówkach ciała, w twarzy, w oczach, w klatce piersiowej, w okolicy międzyłopatkowej, w brzuchu, w kości krzyżowej i w sposobie, w jaki pacjent oddycha.

Istotne jest zrozumienie, które miejsce w danym ciele pełni funkcję wejścia do całego układu.

Końcówki ciała, twarz i oczy mają ogromne znaczenie dla regulacji, ponieważ są silnie związane z odbieraniem bodźców i orientacją w otoczeniu. Praca z tymi obszarami może pomóc układowi nerwowemu zejść z nadmiernej gotowości. Nie jest to działanie „na płodność” wprost, tylko działanie na system, który tworzy warunki dla pracy hormonalnej, trzewnej i oddechowej.

Okolica piersiowa oraz przestrzeń między łopatkami często pokazują drugi ważny aspekt: gotowość do działania. Ciało ustawione w ciągłym „muszę”, z napięciem prostowników, ograniczonym wydechem i klatką piersiową, która nie potrafi opaść, będzie inaczej odpowiadało na terapię niż ciało, które potrafi wejść w rytm regeneracji.

Właśnie dlatego w tym temacie oddech nie jest dodatkiem do terapii. Jest jednym z głównych narzędzi klinicznego myślenia.

Przepona, wydech i nerw błędny

Przepona jest miejscem, w którym bardzo wyraźnie spotyka się mechanika, oddech, trzewia, układ nerwowy i emocje. Kiedy przepona nie ma swobody, nie dotyczy to wyłącznie samego oddychania. Zmieniają się warunki w klatce piersiowej, brzuchu i miednicy. Zmienia się praca ciśnień, napięcie trzewne, ruchomość żeber, tor oddechu i zdolność pacjenta do wejścia w wyciszenie.

Szczególne znaczenie ma wydech. To przez wydech ciało uczy się schodzić z napięcia.

Jeżeli pacjent potrafi oddychać głębiej, ale nie potrafi wypuścić powietrza i pozwolić przeponie wrócić, układ nadal może utrzymywać gotowość. Praca z wydechem, żebrami, mostkiem, przeponą i napięciem w nadbrzuszu staje się wtedy sposobem wpływania na autonomiczny układ nerwowy.

W tym miejscu pojawia się również nerw błędny. Jego relacja z przeponą, przełykiem, sercem i trzewiami sprawia, że praca oddechowa i manualna w obrębie przepony ma znaczenie znacznie szersze niż poprawa wentylacji. Dla terapeuty oznacza to, że oddech może być narzędziem regulacji, a nie tylko ćwiczeniem zadawanym na koniec wizyty.

Jeżeli pacjent starający się o dziecko funkcjonuje w przewlekłym napięciu, nauczenie ciała powrotu do reakcji przywspółczulnej może być jednym z ważniejszych etapów pracy. Nie jako obietnica efektu, lecz jako tworzenie warunków, w których układ hormonalny i trzewny nie muszą stale funkcjonować pod presją mobilizacji.

Miednica jako część większego układu

Miednica w tej pracy oczywiście ma znaczenie. Tyle że jej sens terapeutyczny pojawia się dopiero wtedy, kiedy widzimy jej połączenia z resztą ciała.

Kość krzyżowa nie jest tylko elementem kostnym między talerzami biodrowymi. Jej ustawienie, ruchomość i relacja z kręgosłupem wpływają na napięcie dna miednicy. Dno miednicy nie pracuje samodzielnie, ponieważ należy do systemu przepon, który reaguje na potylicę, górny otwór klatki piersiowej, przeponę oddechową, napięcia trzewne i kończyny dolne. Brzuch nie jest tylko przestrzenią między żebrami a miednicą, ponieważ jego napięcie, blizny, kresy, powięź i trzewia zmieniają warunki pracy dna miednicy.

Głowa, szyja i regulacja hormonalna

W rozmowie o płodności nie da się uciec od układu hormonalnego. Skoro tak, nie da się też ominąć głowy, szyi i struktur, które wpływają na regulację organizmu.

Przysadka i podwzgórze nie są dla fizjoterapeuty obiektami bezpośredniego „naprawiania”. My nie pracujemy na hormonach tak, jak lekarz pracuje farmakologicznie. Możemy jednak wpływać na warunki mechaniczne i autonomiczne, w których ten system funkcjonuje. Czaszka, szyja, żuchwa, gardło, napięcia w obrębie twarzy, zatok, opon, mięśni żucia i przejścia głowowo-szyjnego mogą być ważnymi elementami całej układanki.

Szyja jest także obszarem tarczycy, a parametry tarczycowe bardzo często pojawiają się w diagnostyce problemów z płodnością. Z perspektywy fizjoterapeuty warto patrzeć na napięcia szyi nie tylko przez pryzmat bólu karku, ale również przez ich relację z oddechem, gardłem, klatką piersiową, układem współczulnym i ogólną regulacją.

Podobnie serce i osierdzie nie są wyłącznie tematem kardiologicznym. Ich połączenie z przeponą, klatką piersiową i reakcjami emocjonalnymi sprawia, że obszar ten często ma znaczenie w pracy z pacjentem przeciążonym, spiętym, żyjącym w dużej presji. W takim ujęciu klatka piersiowa staje się miejscem, w którym można zobaczyć, jak pacjent radzi sobie z napięciem, a nie tylko obszarem żeber i mięśni międzyżebrowych.

Emocje w gabinecie bez moralizowania

Temat emocji w pracy z płodnością wymaga precyzji. Zbyt łatwo zrobić z niego uproszczenie, które pacjentowi zaszkodzi.

Z perspektywy gabinetu możemy jednak widzieć, że ciało reaguje na emocje, relacje, przeciążenie i poczucie bezpieczeństwa.

Nie jako abstrakcyjne hasło, tylko jako napięcie w tkankach, zmianę oddechu, pobudzenie układu współczulnego, trudność z wejściem w regenerację, zaciskanie szczęki, napięcie brzucha, zaburzenie snu i stałą gotowość do działania.

Czasami najlepszą rzeczą, jaką możemy zrobić, jest nie tylko praca manualna, ale też stworzenie pacjentowi doświadczenia ciała, które nie jest oceniane, poganiane ani naprawiane na siłę.

To szczególnie ważne w obszarze płodności, ponieważ pacjenci często są już zmęczeni kontrolą, wynikami, procedurami i presją. Gabinet nie powinien dokładać kolejnej warstwy napięcia. Powinien dawać warunki do regulacji.

Podsumowanie

Problemy z płodnością są dla fizjoterapeuty tematem wymagającym pokory, wiedzy i dużej uważności językowej. 

W tym obszarze warto myśleć szerzej niż przez samą miednicę, ale bez uciekania w ogólniki. Szerzej oznacza konkretnie: przez układ autonomiczny, przeponę, wydech, kość krzyżową, dno miednicy, brzuch, blizny, głowę, szyję, klatkę piersiową i sposób, w jaki pacjent reaguje na napięcie.

To praca z człowiekiem, którego ciało pokazuje określony stan regulacji, określoną historię napięć i określone możliwości adaptacji.

Dopiero z tego miejsca można budować sensowną terapię.

Chcesz nauczyć się patrzeć na pacjenta w taki sposób?

Na szkoleniu The Five Energy Therapy (FET) uczymy, jak łączyć anatomię, fizjologię, terapię manualną, układ nerwowy, emocje i dalekowschodnie rozumienie człowieka w jedną spójną strategię pracy gabinetowej.

To szkolenie dla terapeutów, którzy nie chcą działać według gotowego schematu, tylko chcą lepiej rozumieć, dlaczego ciało pacjenta reaguje w określony sposób i jak prowadzić terapię tam, gdzie lokalna praca przestaje wystarczać.